شاید به این موضوع فکر کنید که امروزه با تنوع بالای مصالح ساختمانی، نقش آجرها در ساختوسازها کمرنگتر از پیش شده است اما اگر کمی تخصصیتر به صنعت ساختمانسازی نگاه کنید متوجه خواهید شد که آجرها همچنان یکی از اصلیترین مصالح ساختمانی هستند و نقش مهم و برجستهای در ساختسازها و فضاسازی داخلی و بیرونی ساختمانها دارند.
در گذشته آجرهای ساخته شده به دست انسان تنها برای ایجاد جایگاهی امن و یا تقویت بناها و استحکام ساختمانها کاربرد داشته است اما صنعت تولید آجر نیز همچون بسیاری دیگر از مصالح ساختمانی با پیشرفت تکنولوژی دستخوش تغییرات زیادی شده است. این تغییرات سبب شده است با گذشت زمان انواع آجر در ابعاد، اشکال، ویژگیها، طرحها و رنگهای متفاوتی تولید شوند. تنوع بالای انواع آجر در کنار قیمت مناسب آن نسبت به دیگر مصالح ساختمانی توجه بسیاری از فعالان صنعت ساختوساز را جلب کرده است. در این مقاله همراه ما باشید تا علاوه بر آشنایی کامل با آجر و شیوه تولید آن با انواع آجر و کاربردهای آن، مزایای استفاد از آجر در ساختمانسازی و شاخصهای تشخیص کیفیت آجر آشنا شوید.
در این مقاله میخوانید:
- آجر چیست و چگونه تولید میشود؟
- آجر بیشتر برای چه مصارفی کاربرد دارد؟
- آشنایی با انواع آجر و کاربرد آن در ساختمانسازی
- خواص فیزیکی آجرها چیست؟
- مزایای استفاده از آجر در ساختمان سازی چیست؟
- یک آجر ساختمانی با کیفیت چه ویژگیهایی دارد؟
آجر چیست و چگونه تولید میشود؟
آجر به بلوکهای مکعبی شکل گفته میشود که اصلیترین ماده اولیه ساخت آن، خاک رس است. در کنار خاک رس مواد دیگری چون ماسه، کانیهای آهن، سولفاتها، سولفورها، فسفاتها، منگنز، سدیم، پتاسیم، سنگ آهک و سایر مواد آلی نیز برای تولید آجر به کار میرود.
در فرآیند تولید آجر که به آن آجرپزی میگویند مراحل زیر انجام میشود:
- تهیه و آمادهسازی خاک رس
- شستوشو و غربال کردن خاک رس جهت جداسازی هرگونه آلودگی خارجی و دانههای درشت از خاک
- ساخت گل رس: در این مرحله به اندازه 20 درصد از وزن خاک، به آن آب اضافه و سپس مخلوط میکنند تا خمیر یکدستی بهدست آید.
- قالبگیری یا خشتزنی: در این مرحله گل رس بهدست آماده از مرحله قبل درون قالبهای آجر ریخته و با ایجاد فشار فضاهای داخل قالب را کاملا پر میکنند.
- خشککردن خشتها: دراین مرحله کلیه سطوح خشت قالبگیری شده را در معرض هوا قرار میدهند تا خشک شود.
- پختن آجر: در این مرحله خشتهای خشکشده درون کورههای آجرپزی قرار داده میشود تا در معرض حرارت پخته و استحکام کافی را بهدست آوردند.
کلیه این مراحل میتواند به صورت کاملا دستی و سنتی و یا کاملا اتوماتیک انجام گیرد.
آجر بیشتر برای چه مصارفی کاربرد دارد؟
افزایش تراکم جمعیت در عصر حاضر، توجه اکثر فعالان صنعت ساختمانسازی را به ساخت بناهای چند طبقه معطوف ساخته است. از همین رو استفاده از آجر در اسکلت ساختمان کمتر از قبل شده است و اسکلتهای فلزی و بتنی جایگزین آجر شده است، اما آجرهای جدید با تنوع بالای ابعاد، رنگ و طرح همچنان یکی از مصالح ساختمانی پر کاربرد و پرمصرف برای سایر فضاهای ساختمانی است. برخی از پر کاربردترین مصارف آجر در ساختوسازها عبارتند از:
- فوندانسیون بنا به دلیل مقاومت فشاری مناسب
- حصارکشی و فضاسازی برای محوطههای تجاری و تفریحی ( کارگاه، انبار، باغ، ویلا و ….)
- کفسازی ساختمانها به دلیل مقاومت سایشی آجر
- اجرای طرحهای دکوراتیو در فضای داخلی ساختمانها به دلیل تنوع رنگ و طرح بالا
- دیوارپوشی و نماچینی دیوارهای بیرونی ساختمان به دلیل مقاومت آجر به عوامل محیطی چون نوسانات دما و رطوبت
- اجرای معماری ایرانی سنتی همچون قوس، طاق، گنبد، گوشواره، مقرنس در بناهای تاریخی
آشنایی با انواع آجر و کاربرد آن در ساختمانسازی
آجرها بسته به شکل ظاهری و نوع کاربرد آن به دستههای مختلفی تقسیم میشوند. از لحاظ کاربرد آجر به دو دسته آجرهای ساختمانی و نما تقسیم میشود، آجرهای ساختمانی یا معمولی برای دیوارچینی و سقف ریزی مناسب هستند و آجرهای نما بهعنوان نمای ظاهری ساختمان و در دکوراسیون داخلی کاربرد دارند. اما نوع دیگری از دستهبندی انواع آجر به شکل ظاهر و نوع ساخت آنها بستگی دارد که در ادامه این مقاله بهصورت خلاصه انواع و کاربرد هر یک از آنها را مرور می کنیم. در مقالات بعدی سعی میکنیم هر یک از انواع آجر را با نگاه دقیقتری مورد بررسی قرار دهیم.
- آجر فشاری یا زبره: این نوع از آجرها تخلل کمتر و در نتیجه مقاومت بالاتری نسبت به دیگر آجرها دارند و برای سفتکاری ساختمان و دیوارهایی که لازم است وزن بالایی را تحمل کنند مورد استفاده قرار میگیرد.
- آجر سوراخدار یا لفتون: این نوع از آجرها که به آن آجر ماشینی نیز گفته میشود، روی سطح خود 6،8 یا 10 سوراخ دارند و به روش پرسی تولید میشوند. وجود سوراخ در این نوع از آجر سبب میشود ملات بهطور عمودی نیز نفوذ کرده استحکام دیوار بیشتر شود.
- آجر سفالی: این نوع از آجر در دو نوع بلوک سقفی و دیواری و با ضخامتهای متفاوت تولید میشود و بهخاطر سبک بودن و نوع اجرا، ضمن افزایش سرعت انجام کار، نقش مهمی در سبکسازی ساختمان دارد.
- آجر لعابی: برای تولید آجرهای لعابی، در مرحله خشک کردن آجرها، پوشش لعابی روی آجر پاشیده و در درمای مشخصی قرار میدهند تا لعاب حل شده و در آجر نفوذ کند و در نهایت یک پوشش صیقلی روی سطح آجر ایجاد شود.
- آجر نسوز: آجر نسوز از خاک چینی و نسوز و در درمای 1500 درجه سانتیگراد تهیه میشود. به همین دلیل در برابر شوره، تغییر رنگ و عوامل محیطی مقاومت بالایی دارد.
- آجر آشیل: این نوع از آجر با ترکیب سنگهای رسوبی و معدنی ساخته میشود و در مقایسه با آجر نماهای ساخته شده از حاک رس در برابر خوردگی و گرد و غبار مقاومت بالاتری دارند.
- آجر قزافی: از جمله آجرهای قدیمی است که در بناهای سنتی بسیار دیده میشود.
خواص فیزیکی آجرها چیست؟
- وزن آجر: میانگین وزن آجر مرغوب حدود 8/31 است.
- جذب آب آجر: یک آجر مرغوب، درصد جذب آب آن بایستی بین 10 تا 15 درصد باشد. جذب بالای آب در آجر باعث جذب آب ملات و چسبندگی کمتر می شود. از طرف دیگر جذب کم آب ، باعث می شود آجر به ملات نچسبد.
- انبساط رطوبتی آجر: آجر پس از پختن و خنک شدن، رطوبت هوا را جذب کرده و منبسط میشود. مقدار این انبساط به ازای هر یک متر طول آجر باید حدود 0.8 میلیمتر باشد.
- انبساط حرارتی آجر: ضریب انبساط حرارتی آجر به ازای هر یک درجه سانتیگراد تغییر دما حدود ۰.۰۰۰۰۰۵ است.
- انتقال حرارت آجر: دیوارهای آجری بسته به انواع مختلف آجر و ضخامت آنها بین 1 تا 4 ساعت نسبت به انتقال حرارت مقاومت میکنند.
- انتقال صوت آجر: برخی از آجر ها به علت وجود فاصله هوایی، تخلخل و زبری سطوح میتوانند تا حدودی از انتقال صوت به بخش های دیگر جلوگیری کنند.
- رنگ آجر: رنگ آجر بستگی به ترکیب شیمیایی خاک رس و آتش کوره دارد. میزان زیاد سنگ آهک در خاک رس، آجر را سفید میکند. خاک رسهایی که مقدار کافی آهن داشته باشند، اگر زیاد پخته شوند آجر حاصل از آنها قرمز میشود، اگر هوای احتراق را کم کنند آجر ارغوانی کم رنگ شده و اگر کم پخته شود، عنابی روشن میشود.
مزایای استفاده از آجر در ساختمان سازی چیست؟
آجر یکی از بهترین مصالح ساختمانی است. در این بخش به برخی از مزایای آجر در ساختمان سازی اشاره میکنیم:
- آجر به دلیل ویژگی عایق بودن خود، از هدررفت گرما و سرما جلوگیری و در مصرف انرژی صرفجویی ایجاد میکند.
- تولید آجر تاثیرات مخرب زیست محیطی کمی دارد.
- میزان مقاومت، تحمل بار و ماندگاری بسیار بالایی دارد.
- به دلیل تنوع بالا در طرح و رنگ برای انواع سبکهای معماری مورد استفاده است.
- در برابر حرارت و سایر تغییرات محیطی مقاومت بالایی دارد.
- رنگ طبیعی دارد.
- در برابر انتقال صوت تا حدودی عایق عمل میکند.
یک آجر ساختمانی با کیفیت چه ویژگیهایی دارد؟
- در برابر خراشیدگی مقاومت خوبی دارد
- بافت منظم و همگنی دارد و هیچگونه شن و سنگریزه در آن دیده نمیشود.
- تخلل آن پایین است و میزان جذب آب بسیار کمی دارد (کمتر از 10 درصد)
- رنگ آن کاملا یکدست و یکنواخت است.
- شورهزدگی و گل آهک در سطح آن دیده نمیشود.
- در برابر گرما و سرما و همچنین انتقال صوت تا حدودی عایق است.
- سطح آن صاف ویکدست است و هیچگونه فرورفتگی و برآمدگی ندارد (این مورد برای آجرهای دکوراتیو صدق نمیکند)
